Pomnik Ofiar Katyńskich w Śremie – symbol pamięci i hołdu dla zamordowanych

W sercu Wielkopolski, w Parku Śremskich Odlewników, stoi wyjątkowy monument – Pomnik Ofiar Katyńskich.

To miejsce, które nie tylko upamiętnia ofiary zbrodni katyńskiej, ale także przypomina o siłach społecznych, które doprowadziły do jego powstania. Pomnik jest świadectwem lokalnej solidarności, patriotyzmu i determinacji w pielęgnowaniu pamięci o tragicznych wydarzeniach z 1940 roku.

Zbrodnia katyńska – bolesna rana w historii Polski

Wiosną 1940 roku, na mocy decyzji najwyższych władz ZSRR, NKWD wymordowało około 22 tysięcy polskich oficerów, policjantów, urzędników i przedstawicieli inteligencji. Egzekucje przeprowadzano w Katyniu, Charkowie, Twerze i innych miejscach, a ciała ofiar grzebano w masowych mogiłach. Przez dziesięciolecia zbrodnia ta była ukrywana i zaprzeczana przez władze sowieckie. Dopiero w 1990 roku, po ujawnieniu dokumentów, świat dowiedział się o skali tego ludobójstwa. Zbrodnia katyńska pozostaje symbolem terroru, kłamstwa i próby wymazania polskiej tożsamości.

W Śremie, podobnie jak w całej Polsce, pamięć o ofiarach Katynia była tłamszona w czasach PRL, ale nigdy nie zniknęła. Dzięki zaangażowaniu lokalnej społeczności, w 1991 roku udało się postawić pomnik, który stał się symbolem pamięci i hołdu dla zamordowanych.

Powstanie pomnika – społeczna inicjatywa i determinacja

Pomnik Ofiar Katyńskich w Śremie został odsłonięty 28 kwietnia 1991 roku, w Miesiącu Pamięci Narodowej, podczas uroczystości zorganizowanej przez Miejski Komitet Stronnictwa Demokratycznego oraz lokalne władze. Inicjatorem budowy był Jacek Nowaczyński, a projekt plastyczny tablicy przygotował E. A. Ferster. Pomnik wykonano w Odlewni Żeliwa HCP pod kierownictwem J. Górnego, a prace budowlane i montażowe przeprowadziły firmy M. Ostojskiego i St. Ratajczaka.

Uroczystość odsłonięcia zgromadziła przedstawicieli władz, kombatantów, rodziny ofiar oraz mieszkańców Śremu. Wśród zaproszonych gości znaleźli się m.in. burmistrz B. Bojanowski, starosta Rafał Szymanski, przewodniczący Rady Naczelnej SD Włodzimierz Foltynowicz, a także ks. proboszcz Jan Kajetanczyk, który poświęcił pomnik. W uroczystości wzięły udział także rodziny pomordowanych, w tym Jacek Radomski, Włodzimierz Nowakowski, Emilia Sroczyńska i Paweł Jankowski.

Pomnik Ofiar Katyńskich w Śremie przeszedł gruntowną renowację i rozbudowę, której uroczyste zwieńczenie miało miejsce 29 kwietnia 2012 roku.

Pomnik z 1991 roku został odnowiony i wzbogacony o nowe tablice pamiątkowe. Uroczystego odsłonięcia odrestaurowanego pomnika dokonał ówczesny Burmistrz Śremu, Adam Lewandowski, wraz z pomysłodawcą powstania upamiętnienia, Jackiem Nowaczyńskim.

Symbolika i znaczenie pomnika

Pomnik ma formę granitowego krzyża, którego podstawa symbolizuje grób ofiar. Wewnątrz umieszczono 96 lamp, z których każda upamiętnia jedną z ofiar. Otaczające monument dęby katyńskie sadzone są przez rodziny pomordowanych, tworząc żywy symbol pamięci. Pomnik nie tylko upamiętnia ofiary, ale także edukuje i przypomina o historii.

Co roku, w ostatnią niedzielę kwietnia, przy pomniku odbywają się uroczystości religijno-patriotyczne. Rozpoczynają się one mszą świętą w Kościele Najświętszego Serca Jezusa, po której następuje przemarsz do pomnika, Apel Poległych oraz złożenie kwiatów i zniczy. W uroczystościach biorą udział władze, służby mundurowe, harcerze, poczty sztandarowe oraz mieszkańcy.

Zaangażowanie śremskiej społeczności

Pomnik Ofiar Katyńskich w Śremie to efekt wspólnego wysiłku wielu osób i instytucji. Oprócz Miejskiego Komitetu Stronnictwa Demokratycznego, kluczową rolę odegrały:

• Odlewnia Żeliwa HCP – wykonanie elementów pomnika,
• Firmy budowlane M. Ostojskiego i St. Ratajczaka – montaż i prace budowlane,
• Kanonik Kapituły Kolegiackiej ks. Jan Kajetanczyk – poświęcenie pomnika,
• Rodziny ofiar – udział w uroczystościach i pielęgnowanie pamięci.

W 2019 roku pomnik przeszedł remont, dzięki staraniom Wielkopolskiego Związku Solidarności Polskich Kombatantów. Dzięki temu miejsce pamięci zachowuje swoją godność i może nadal pełnić swoją rolę jako symbol nieugiętej postawy Polaków.

Edukacja i pamięć – misja pomnika

Pomnik Ofiar Katyńskich w Śremie to nie tylko miejsce pamięci, ale także centrum edukacji historycznej. W ramach programu „Katyń… Ocalić od zapomnienia” organizowane są lekcje historii, spotkania z kombatantami i inne inicjatywy, które przybliżają młodym pokoleniom tragiczne losy polskich oficerów.

Informacje praktyczne dla odwiedzających

• Lokalizacja: Park Śremskich Odlewników, ul. Chłapowskiego, Śrem
• Dostępność: Pomnik jest ogólnodostępny przez całą dobę. Teren jest przyjazny dla osób z niepełnosprawnościami.
• Uroczystości: Główne obchody odbywają się co roku w ostatnią niedzielę kwietnia.
• Zwiedzanie z przewodnikiem: Możliwe po wcześniejszym uzgodnieniu z Muzeum Śremskim lub Urzędem Miasta Śrem.
• Zasady zachowania: Na terenie pomnika obowiązuje cisza i szacunek. Zabronione jest palenie tytoniu oraz niszczenie obiektów.

Dlaczego warto odwiedzić pomnik?

Pomnik Ofiar Katyńskich w Śremie to nie tylko kamienny monument, ale żywe miejsce pamięci, które łączy przeszłość z teraźniejszością. To tu można zrozumieć skalę tragedii, która dotknęła polskie rodziny, oraz docenić wartość wolności i niepodległości. Odwiedzając ten pomnik, oddajemy hołd ofiarom, ale także uczymy się, jak ważne jest pielęgnowanie pamięci o przeszłości, by budować lepszą przyszłość.

Zapraszamy do odwiedzenia Pomnika Ofiar Katyńskich w Śremie – miejsca, które łączy przeszłość z teraźniejszością i przypomina o sile polskiego ducha.