W ostatnich latach coraz częściej rolnicy zmagają się z nowym, poważnym zagrożeniem dla upraw rzepaku ozimego i jarego – gnatarzem rzepakowcem (Athalia rosae). Choć przez długi czas szkodnik ten nie był postrzegany jako istotne zagrożenie, jego populacja w Polsce znacznie wzrosła, powodując szkody na dużą skalę. Warto więc poznać bliżej tego owada, objawy jego obecności oraz skuteczne sposoby zwalczania.

Kim jest gnatarz rzepakowiec?

Gnatarz rzepakowiec to niewielki owad z rodziny pilarzowatych (Tenthredinidae), zaliczany do rzędu błonkówek. Dorosłe osobniki przypominają nieco muchówki – osiągają długość 7–8 mm, mają ciemnopomarańczowy tułów i czarne skrzydła z charakterystycznym użyłkowaniem. Larwy, które są najbardziej szkodliwe dla roślin, wyglądają jak gąsienice – mają oliwkowozielone ciało z czarną głową i dorastają do ok. 15 mm długości.

Gnatarz rzepakowiec rozwija się w dwóch pokoleniach rocznie – wiosennym i letnim. Samice składają jaja w liściach roślin kapustowatych, najczęściej rzepaku. Po kilku dniach wylęgają się larwy, które żerują intensywnie na liściach, wygryzając w nich dziury i szkieletując blaszki liściowe. W przypadku dużej liczby larw może dojść do całkowitego zniszczenia liści, co znacząco osłabia rośliny i obniża plony.

Objawy żerowania

Najbardziej charakterystyczne objawy obecności gnatarza to:

nieregularne dziury w liściach rzepaku,
szkieletowanie liści – pozostają tylko unerwienia,
zmniejszenie powierzchni asymilacyjnej,
w skrajnych przypadkach całkowite ogołocenie rośliny z liści.

Objawy te łatwo pomylić z uszkodzeniami powodowanymi przez inne szkodniki, takie jak pchełki ziemne czy śmietka kapuściana, dlatego ważne jest dokładne rozpoznanie sprawcy.

Jak zwalczyć gnatarza rzepakowca?

Zabiegi uprawowe – głębokie orki po zbiorze rzepaku mogą niszczyć poczwarki znajdujące się w glebie.
Płodozmian – unikanie upraw kapustowatych na tym samym polu przez kolejne sezony ogranicza rozwój populacji.
Wczesny siew rzepaku – silniejsze rośliny lepiej znoszą uszkodzenia.
Monitoring – regularna obserwacja plantacji pozwala na szybkie wykrycie pojawu larw.
Opryski insektycydami – stosowanie środków ochrony roślin zawierających substancje aktywne, takie jak lambda-cyhalotryna, deltametryna czy acetamipryd zawarty np. w insektycydzie Los Ovados 200 SE, może skutecznie ograniczyć liczebność larw. Ważne jest jednak, aby przestrzegać zaleceń producenta i stosować środki w odpowiednim terminie.

Podsumowanie

Gnatarz rzepakowiec to szkodnik, który zyskuje na znaczeniu w uprawach rzepaku w Polsce. Jego obecność może prowadzić do znacznych strat plonu, dlatego nie można go lekceważyć. Skuteczne zwalczanie wymaga połączenia różnych metod ochrony roślin, a kluczem do sukcesu jest regularny monitoring i szybka reakcja na pojawienie się larw. Dzięki temu możliwe jest utrzymanie plantacji w dobrej kondycji i uzyskanie satysfakcjonujących plonów.